Тілдік дамуының кешігуі бар балалардың тілін дамыту жөнінде ұсынымдар

Тілдік дамуының кешігуі бар балалардың тілін

дамыту жөнінде ұсынымдар

Егер бала өмірінің алғашқы  үш жылында оның тілдік дамуына дұрыс көңіл бөлінбесе,  кейіннен оны қалыпқа келтіру үшін көп күш қажет болады. Осы кезеңде мидың тілдік аумағының анатомиялық дамуы аяқталады да, бала ана тілінің негізгі фрмаларын меңгеріп,  сөздік қоры жиналады. Тіл дамуының кешігуі тілдің қарқындық кешігуімен де, сапалық бұзылымымен де көрініс алады.

Тілдің дамуына демберу үшін төмендегідей ұсынымдар беріледі:

• Баламен жиы сөйлесу, баланың сөйлеуін қажет ететін жағдайлар туғызу;
• Түрлі тұрмыстық жағдайда (тамақтану, жуыну, қыдыру, т.б.) өз ісіне және баланың істеріне түсініктемелер беріп отыру («сөзбен айту»).
• Баланың заттық және ойын іс әрекетіне белсене қатысу, тілді пайдалануда эмоциялық көңіл күй жағдайларын туғызып отыру.
• Практикалық іс-әрекетте қарапайымнан күрделіге қарай қағидасына сүйене отырып, сөздік қорын жинақтау, яғни балаға алғашында оңай айтылатын сөздерді, содан кейін күрделі сөздерді қайталап айтқызу. Өте дұрыс айтуын талап етпеу, ескерту, тыйым салу, өте көп айтқызу сияқты  әрекеттерден аулақ болу. Баланы жиы мақтап, көңіл күйін көтеріп отыру.
• Заттардың атауларын көптеп үйретпей, бірінші кезекте айналасымен қарым-қатынас жасауға қажет сөйлемдерін дамыту.
• Баланың қандай да болмасын сөйлеуге тырысуын ынталандыру: балаңыз  сіз тыңдаған кезде ғана сөйлей бастайды.
• Баламен асықпай, қысқа сөйлемдерді қолдана отырып сөйлесу, сөздерді дұрыс айту, «бала тіліне көшпеу» және басқаларға да бұлай істеуге рұқсат етпеу.
• Балаға күнделікті кітап оқып беру,  қаламағандығыңыз бен қынжылысыңызды көрсетпеу,  бір кітапты көп қайталап оқығаныңызға ашуланбаңыз.
• Әуестігін, сұрақ қоюға ұмтылысын ынталандырып отырыңыз,  әрбір сұрағына жауап беріңіз.
• Баланы ешқандай да басқа балалармен салыстырмаңыз.

Баланы ойыншықтармен ойнауға үйретіңіз

1. Балаңыздың барлық ойыншықтарын жинаңыз, ол бәрін атап шықсын,  қандай ойыншықтар бар екенін қарап шығыңыз.
2. «Ойыншықтар дүкенін» ойнаңыздар. Үлкен адам сатушы рөлінде, бала сатып алушы.
3. «Жаңа ойыншықты тап» ойыны. Бірнеше ойыншықты алып, балаға көзін жұмғызып, бір ойыншықты қосыңыз. Бала қандай ойыншық қосылғанын табуы керек.
4. «Қандай ойыншық жоқ» ойыны. Бала көзін жұмған кезде, үлкен адам бір ойыншықты алады. Бала қандай ойыншық алынғанын тауып айтады. Жауап үлгісі: «аю жоқ, қуыршақ жоқ».